'Lobbyminister' Reiche oogst vooral veel kritiek
Profiel

Katherina Reiche is ‘de spreekbuis van de gaslobby’: zo luidt het oordeel van Lobbycontrol, dat de invloed van lobbyisten in de politiek kritisch volgt. Het is een reactie op mediaberichten van vorige week dat de minister energieconcern EnBW om argumenten voor de bouw van nieuwe gascentrales had gevraagd. EnBW is een van de kandidaten om die centrales te bouwen. Een minister moet verschillende belangen afwegen, aldus Lobbycontrol, maar Reiches ministerie heeft volgens de organisatie een ‘sterke fossiele, bijna ideologische agenda’.

De uitbreiding van het aantal gascentrales is een van de 10 punten van het energiebeleid dat Reiche vorig jaar september presenteerde. Die centrales moeten elektriciteit leveren als zon en wind onvoldoende stroom opwekken. De energieplannen vallen slecht bij voorstanders van duurzame energie: volgens oppositiepartij de Groenen wordt Duitsland zo nog afhankelijker van gas en dwarsboomt Reiche de Energiewende, aldus hun reactie in februari bij een alternatief 10-puntenplan.

Eerder dit jaar viel de minister ook al negatief op met haar energiebeleid. Ze wil aan energieproducenten in regio’s waar meer dan 3 procent van de groene stroom niet op het net kan door overbelasting, geen schadevergoeding meer betalen wanneer ze hun stroom niet kwijt kunnen.

Veel producenten rekenen bij nieuwe projecten juist op die vergoedingen, omdat uitbreiding van het net lang op zich laat wachten. Daardoor dreigen veel groenestroomprojecten te worden stopgezet en waarschuwt de sector voor verdere vertraging van de energietransitie.

Sinds de oorlog in Iran krijgt Reiche ook kritiek op de manier waarop ze de energiecrisis aanpakt. Eerder deze maand wees ze maatregelen van minister van Financiën Lars Klingbeil (SPD) tegen de hoge benzineprijzen publiekelijk af. Daarvoor werd ze berispt door kanselier Friedrich Merz (CDU), die sowieso al moeite heeft zijn coalitie van CDU/CSU en SPD bijeen te houden. De voorzitter van de CDU-werknemersvleugel riep zelfs op tot haar ontslag, terwijl anderen – onder wie de economische vleugel en de jongerenafdeling van de CDU – het juist voor haar opnamen.

Hoop van het Duitse bedrijfsleven

Behalve het energiebeleid gaat Reiche ook over Economische Zaken. De noodlijdende economie weer op gang krijgen is één van de speerpunten van de regering-Merz, die vorig jaar mei aantrad. De kanselier zag in zijn partijgenoot Reiche (52) de geknipte figuur om de Wirtschaftswende te leiden: ze is een vrouw, afkomstig uit Oost-Duitsland én ze heeft relevante werkervaring. Jarenlang was ze directeur van Westenergie, een dochterbedrijf van energieconcern E.ON. Daarvoor leidde ze een lobbyvereniging van gemeentebedrijven en was ze staatssecretaris op meerdere ministeries.

Voor haar politieke achterban en veel vertegenwoordigers uit het Duitse bedrijfsleven was Reiche een Hoffnungsträgerin. Ze hoopten op een radicale breuk met het economisch beleid van haar voorganger, Robert Habeck van de Groenen. Merz hield hem persoonlijk medeverantwoordelijk voor de malaise en noemde hem het “gezicht van de economische crisis”.

Inspiratiebron Habeck

Een jaar is weliswaar te kort om het tij echt te keren, maar zelfs positieve signalen blijven vooralsnog uit. Een voorzichtig lichtpuntje leek de voorspelling van 1 procent economische groei in 2026. Maar door de gevolgen van de oorlog in Iran blijft daar slechts de helft van over, kondigde Reiche deze week aan.

Bovendien kwam de eerder voorspelde groei vooral voort uit enorme schuldenpakketten voor infrastructuur en defensie die CDU/CSU en SPD al tijdens hun verkennende gesprekken afspraken en door de Bondsdag kregen. Habeck had tijdens zijn verkiezingscampagne voor zo’n schuldenprogramma gepleit, terwijl Merz zich juist steeds tegen extra schulden had gekant.

Reiche was weliswaar niet bij die onderhandelingen betrokken, maar legde later in haar ministerie ook accenten die sterk aan Habeck deden denken. Zo presenteerde ze in december samen met Klingbeil het Deutschlandfonds, een pakket steunmaatregelen om private investeringen in de Duitse economie te stimuleren. Habeck had eerder al een gelijkwaardig fonds met dezelfde naam voorgesteld.

Ook de invoering van de Industriestrompreis, een voordeliger stroomtarief voor energie-intensieve bedrijven, ligt in lijn met wat het Groenen-kopstuk tijdens zijn ambtstermijn bepleitte.

Duitse journalisten vinden de continuïteit in het economische beleid op zijn minst merkwaardig. De gezaghebbende journalist Robin Alexander raadde in de talkshow 'Maybrit Illner' de beleidsmakers zelfs aan “een kist wijn” te bestellen en die “Habeck op te sturen”, als dank voor zijn ideeën.

Lifestyle-Teilzeit

Niet alleen haar energiebeleid en de gelijkenissen met de aanpak van haar voorganger veroorzaakten ophef; ook een discussie over deeltijdwerk leidde tot brede verontwaardiging. Die laaide op na een voorstel van de economische vleugel van de CDU om het recht op – in hun formulering – Lifestyle-Teilzeit af te schaffen. De vleugel staat onder leiding van Gitta Connemann, staatssecretaris op het ministerie van Reiche.

Burgers zouden volgens het voorstel alleen nog recht hebben op deeltijdwerk als ze een “bijzondere reden” kunnen aantonen, zoals de zorg voor een hulpbehoevend familielid. Reiche schaarde zich achter dat idee, omdat ze vindt dat dringend meer Duitsers voltijds aan de slag moeten om de arbeidsproductiviteit te verhogen.

Uit de oppositie, maar zeker ook uit de eigen rangen kwam er felle kritiek. De CDU-lijsttrekker in Rijnland-Palts, Gordon Schnieder, noemde het voorstel een Schnapsidee (‘dwaas idee’), terwijl Manuela Schwesig (SPD), minister-president van Mecklenburg-Voor-Pommeren, het gebrek aan goede kinderopvang en zorginfrastructuur hekelde. Mochten die er zijn, zouden “meer mensen vanzelf voor een voltijdse baan kiezen”, aldus Schwesig. Dat argument kon op veel bijval rekenen.

Illustere VIP-bijeenkomst

En dan was er nog de ophef over Reiches deelname aan een VIP-top in Tirol, georganiseerd door haar partner, ex-defensieminister Karl-Theodor zu Guttenberg (CSU). Op de exclusieve bijeenkomst waren vorig jaar oktober zo’n 90 topindustriëlen en investeerders, die mogelijk zakelijke belangen met Reiche bespraken. Tot de aanwezigen behoorden bovendien omstreden figuren, zoals een vertrouweling van de toenmalige Hongaarse premier Viktor Orbán.

Reiche zelf wilde niets over de top kwijt. Ze liet weten dat ze er als privépersoon was, hoewel ze in de brochure als ‘excellentie’ en minister stond aangekondigd. Naast een gebrek aan transparantie wordt haar verweten dat ze het niet nauw genoeg neemt met het onderscheid tussen haar ambt en haar privé-optredens.

Samengevat: Reiche kreeg in haar eerste jaar de wind van voren over haar beleid en houding, terwijl structurele hervormingen – die volgens industrie en economen dringend nodig zijn – vooralsnog uitblijven. De gevolgen van de oorlog in Iran maken het haar niet gemakkelijker. Ze zal zich de komende tijd als crisismanager moeten bewijzen.