Groenen winnen in Baden-Württemberg

Bündnis 90/Die Grünen kreeg volgens de voorlopige uitslag 30,2 procent van de stemmen, de CDU/CSU 29,7 procent. Maandenlang stond de CDU, onder leiding van Manuel Hagel, ver voor in de peilingen, maar op het laatste moment maakten de Groenen een inhaalslag. In zetelaantallen gaan de twee partijen gelijk op: beiden hebben volgens de voorlopige uitslag 56 zetels.

Groenen-lijstrekker Cem Özdemir zal waarschijnlijk partijgenoot Winfried Kretschmann opvolgen als minister-president van de zuid-westelijke deelstaat. De Groenen hebben daar sinds 2011 onafgebroken regeringsmacht. 

Met de huidige uitslag hebben de Groenen en de CDU een tweederde meerderheid in het deelstaatparlement, voldoende om de huidige samenwerking van beide partijen in een regering voort te zetten. Özdemir riep de christendemocraten zondagavond op tot samenwerking en bood hen een "partnerschap op gelijke voet" aan. "De afgelopen tien jaar en de successen die we hebben behaald, moeten als maatstaf dienen", zei hij.  

Cem Özdemir

Omdat CDU en Groenen een gelijk aantal zetels hebben, zeiden verschillende CDU'ers maandagmiddag dat Özdemir niet zomaar deelstaatpremier kan worden. De partij wil dat de ambtstijd van 5 jaar wordt opgesplitst, zodat beide partijen 2,5 jaar de deelstaatpremier leveren. Voor de Groenen is dit niet bespreekbaar.

De Duits-Turkse Özdemir (60) is een ervaren en populaire politicus. Hij was lange tijd partijvoorzitter van de landelijke Groenen en in het kabinet van Olaf Scholz (2021-2025) was hij minister van Voedsel en Landbouw. In de verkiezingscampagne in Baden-Württemberg viel hij op omdat hij op sommige punten afstand neemt van de landelijke partijkoers van de Groenen. Zo wordt hij gezien als conservatiever en pragmatischer: de economie mag bijvoorbeeld volgens Özdemir niet lijden onder klimaatmaatregelen.  

De AfD behaalde 18,8 procent van de stemmen en verdubbelde daarmee het resultaat ten opzichte van vijf jaar geleden. De partij stevent af op haar beste resultaat ooit bij deelstaatverkiezingen in West-Duitsland, schrijft nieuwswebsite Tagesschau. Geen van de andere partijen wil met de AfD samenwerken. De partij wordt door de veiligheidsdienst in Baden-Württemberg als rechtsextremistische 'Verdachtsfall' in de gaten gehouden. 

Domper voor Merz

De verkiezingen pakten minder goed uit voor de sociaaldemocratische SPD. Die partij kwam uit op 5,5 procent van de stemmen, een halvering van het verkiezingsresultaat in 2021. De liberale FDP (4,4 procent) en Die Linke (3,6 procent) halen volgens de voorlopige uitslag de kiesdrempel van vijf procent niet.

Dat de CDU niet de grootste is geworden in de Zuid-Duitse deelstaat, is een domper voor de landelijke regering van bondskanselier Friedrich Merz. De populariteit van zijn coalitie met de SPD is laag en winst in Baden-Württemberg had een mooie opsteker kunnen zijn. De verkiezingscampagne van deelstaatlijsttrekker Hagel van de CDU verliep ook niet helemaal soepel. Hij raakte eind februari werd een filmpje met van een interview met hem uit 2018 gedeeld, waarin hij zich onhandig en seksistisch uitliet over een bezoek aan scholieren. In de laatste week van de campagne kwam er een tweede onhandig media-optreden bij.

Economie

Baden-Württemberg is de op twee na grootste deelstaat van Duitsland (na Beieren en Nedersaksen) en heeft 11,2 miljoen inwoners. De deelstaat is economisch sterk, met een bruto binnenlands product (bbp) van 650 miljard euro, zo'n 15 procent van het totale bbp van Duitsland. Grote Duitse bedrijven als Daimler en Porsche, auto-toeleverancier Bosch en softwareconcern SAP hebben in Baden-Württemberg hun thuisbasis. Ook zijn er veel mkb-bedrijven die wereldmarktleiders zijn op hun gespecialiseerde gebieden. De werkloosheid ligt er met 4,8 procent lager dan het landelijke gemiddelde van 6,6 procent.

De deelstaat heeft echter te lijden van haar afhankelijkheid van de kwakkelende export en van de crisis in de Duitse auto-industrie. Mede daardoor was de economie voor kiezers in Baden-Württemberg het belangrijkste verkiezingsthema. Voor het eerst mocht iedereen vanaf 16 jaar stemmen bij deze deelstaatverkiezingen.  

'Superwahljahr'

De verkiezingen in Baden-Württemberg waren de aftrap in het 'Superwahljahr', waarin totaal vijf Duitse deelstaten naar de stembus gaan. De volgende verkiezingen zijn op 22 maart in Rijnland-Palts. Daar staat de AfD op ongeveer 19 procent, ruim 10 procent meer dan bij de vorige verkiezingen. 

In september zijn er verkiezingen in de oostelijke deelstaten Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Voorpommeren en Berlijn. In Saksen-Anhalt (6 september) staat de AfD in de peilingen op 40 procent, ver voor de CDU (26 procent) en Die Linke (11 procent). In Mecklenburg-Voorpommeren (20 september) staat de AfD op 37 procent, ver voor de SPD (23 procent) en de CDU (13 procent). Daar wordt het net als in Saksen-Anhalt lastig een meerderheidsregering te vormen zonder de extreemrechtse partij. In Berlijn (20 september) staat de AfD nu als tweede partij in de peilingen (17 procent), achter de CDU (22 procent).