Minister snoeit in subsidies: NGO’s slaan alarm

Minister Prien wil het financieringsprogramma ‘Demokratie leben’ niet schrappen, maar grondig herzien. In 2026 ondersteunt de regering ongeveer 3000 projecten van zo’n 360 non-profitorganisaties met een subsidiepot van in totaal ongeveer 200 miljoen euro. Na dit jaar wil Prien die steun aan 200 projecten stoppen. De maatschappelijke uitdagingen worden volgens Prien niet of onvoldoende weerspiegeld in het programma, zei ze tegen de krant Welt am Sonntag. 

In Duitsland zijn veel lokale initiatieven die rechtsextremisme en radicalisering bestrijden met een bijdrage uit de subsidiepot. Volgens Prien is “het beeld ontstaan dat ‘Demokratie leben’ zich nu meer richt op het links-liberale milieu”, zei ze onlangs in een interview met de krant Taz. “Ik wil het programma juist in het midden van de samenleving positioneren. Ik wil de stille meerderheid bereiken, die het risico loopt zich van de democratie af te wenden. Er brokkelt daar iets af, iets waar het programma zich tot nu toe niet op heeft gericht”, aldus Prien. 

Nieuwe richtlijnen

Ze wil de subsidies meer besteden aan lokale organisaties en initiatieven zoals scholen, sportclubs, de vrijwillige brandweer, jeugdorganisaties en bibliotheken. Hoe dat eruit moet komen te zien, is nog onduidelijk. Het ministerie van Onderwijs wil tegen de zomer nieuwe richtlijnen voor de subsidie rond hebben. NGO’s en andere organisaties kunnen dan opnieuw een aanvraag indienen. 

Onder de organisaties die hun subsidie verliezen zijn volgens Duitse media onder meer HateAid, dat zich inzet tegen online haat. Ook het Anne-Frank-Zentrum en de Amadeu-Antonio Stiftung, die zich inzet tegen rechtsextremisme, racisme en antisemitisme verliezen hun subsidie. Terwijl het geld onder de vorige minister van Onderwijs Lisa Paus (Groenen) voor meerdere jaren was toegezegd. 

De online petitie ‘Kein Kahlschlag bei Demokratiearbeit!’ van de Amadeu-Antonio Stiftung is inmiddels meer dan 180.000 keer ondertekend. Volgens de stichting zijn de reorganisatieplannen “in een tijd waarin extreemrechts, racistisch en antisemitisch geweld een ongekende hoogte heeft bereikt, onacceptabel”. 

'Onaanvaardbaar'

Coalitiepartner SPD uitte harde kritiek op de plannen van Prien. De reorganisatie van ‘Demokratie Leben’ was volgens Jasmina Hostert, SPD-onderwijswoordvoerder in de Bondsdag, niet met haar partij afgestemd. “Voor ons is het financieringsprogramma van essentieel belang”, zei Hostert tegen Tagesspiegel. “Het versterken van het maatschappelijk middenveld is nu meer nodig dan ooit”, aldus Hostert. Ook Dirk Wiese uit het SPD-fractiebestuur noemde de plannen van de minister ‘onaanvaardbaar’. Volgens hem komt door de reorganisatie belangrijk democratisch werk in gevaar. 

De Duitse overheid lanceerde het financieringsprogramma ‘Demokratie leben’ in 2015. Na een reeks moorden door de neonazi-terreurgroep NSU kwam het besef dat de politiek meer moest doen om rechtsextremisme in de samenleving te bestrijden. Het doel van het programma is om democratische waarden en burgerparticipatie in de samenleving te versterken.  

AfD blij

Tegelijkertijd staat ‘Demokratie leben’ ook al jaren onder druk. Het programma is vooral de uiterst rechtse partij AfD een doorn in het oog. Die vindt dat met de overheidssubsidie linkse programma’s worden gefinancierd. In het afgelopen jaar dienden dertien AfD-parlementsleden parlementaire vragen in over ‘Demokratie leben’, blijkt uit onderzoek van FragdenStaat, een organisatie voor een transparante overheid. Op de aangekondigde plannen van Prien reageerde AfD-Bondsdaglid Sebastian Maack: “Ik wil de minister bedanken dat zij in ieder geval de grootste excessen van ‘Demokratie leben’ nu wil rechtzetten”. 

Oppositiepartij Bündnis 90/Die Grünen uitte felle kritiek op de plannen van Prien. ‘We zien al jaren dat extreemrechts projecten voor de democratie aanvalt, zei Bondsdaglid Misbah Khan tegen nieuwssite Tagesschau. “En de CDU volgt nu eigenlijk hetzelfde patroon en loopt gewoon achter deze rechtse spelers aan”, aldus Khan. Ook Heidi Reichinnek van Die Linke stelt dat de minister met haar plannen de “stoutste dromen van de AfD laat uitkomen”.