Deel miljarden voor Oekraïne in Duitsland besteed

De Duitse regering liet afgelopen augustus weten dat de hulp aan Oekraïne die al is geleverd of in de komende jaren is gereserveerd inmiddels 100 miljard euro bedraagt: 43,3 miljard voor civiele hulp en 57,6 miljard voor militaire hulp. Waar het geld precies heen gaat, is lastig te verifiëren. Sinds juni vorig jaar geeft de regering geen gedetailleerde informatie meer over de militaire hulp.

Die 100 miljard euro als 'bilaterale hulp voor Oekraïne’ is misleidend, stelt het team van de Ukraine Support Tracker, een wetenschappelijke databank van het Kiel Institut für Weltwirtschaft. Begin oktober publiceerde zij de resultaten van een onderzoek naar hoe het geld is uitgegeven. Daaruit blijkt dat van de gerapporteerde 100 miljard euro slechts 40 procent, oftewel 41 miljard, daadwerkelijk naar Oekraïne is gegaan. 

Van 43,3 miljard euro die door de regering is toegezegd voor civiele hulp aan Oekraïne, is volgens het Kiel Institut 35,9 miljard in Duitsland besteed. Dat geld is grotendeels gebruikt voor de opvang, huisvesting en inkomensondersteuning van Oekraïense vluchtelingen in Duitsland. 22 miljard euro zijn toezeggingen die nog niet zijn omgezet. 

“Het grootste deel van wat de Duitse regering als civiele steun voor Oekraïne beschouwt, wordt in werkelijkheid in Duitsland uitgegeven, aan Oekraïners die hier wonen”, stelt Christoph Trebesch, hoofd van de Ukraine Support Tracker, in de resultaten van het onderzoek op de website. “Dit geld helpt de Oekraïners niet om zich te verdedigen tegen Russische aanvallen.” 

De Duitse regering schiet in de communicatie en transparantie over de hulp aan Oekraïne tekort, vindt Trebesch. "Het bedrag van 100 miljard euro is misleidend wanneer het wordt omschreven als 'bilaterale hulp voor Oekraïne'.” Geld dat in Duitsland wordt besteed aan de opvang en huisvesting van Syrische vluchtelingen wordt volgens hem ook geen ‘bilaterale hulp aan Syrië’ genoemd. “Dit is jammer, vooral omdat Duitsland juist zo'n grote bijdrage aan Oekraïne levert."

De Duitse regering heeft niet op de bevindingen van het Kiel Institut gereageerd. Duitse media melden dat de Duitse rekenkamer, het Bundesrechnungshof, ook onderzoek doet naar de uitgaven voor Oekraïne.

Duitsland is de afgelopen twee jaar het grootste individuele donorland voor Oekraïne geworden. De Verenigde Staten hebben sinds het begin van de oorlog in 2022 drie keer zoveel steun geleverd, laten cijfers van de Ukraine Support Tracker zien, maar sinds president Trump aan de macht is, worden er geen nieuwe hulppakketten meer aan Oekraïne goedgekeurd.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz (CDU) reisde begin deze maand nog naar Kyiv, waar hij de Oekraïense president Volodymyr Zelensky volledige steun vanuit Duitsland beloofde. Ook deed hij nieuwe toezeggingen over wapensteun. Oekraïense en Duitse bedrijven ontwikkelen bijvoorbeeld samen drones die de gevaarlijke Russische gevechtsdrones met straalaandrijving kunnen onderscheppen.

Door die grote steun aan Oekraïne is Duitsland een belangrijk doelwit geworden voor Rusland, stelde het hoofd van de Duitse buitenlandse inlichtingendienst BND Martin Jäger, onlangs. De mislukte drone-aanval op de luchthaven van Leipzig begin augustus is daar een voorbeeld van. 

De meerderheid van de Duitse bevolking steunt Oekraïne nog steeds, maar die steun neemt langzaam af, schreef de regionale omroep NDR. Volgens een peiling van ARD-Deutschlandtrend in september zei iets meer dan 40 procent van de respondenten dat de militaire steun aan Oekraïne te ver gaat. Dat is het hoogste aantal sinds het begin van de oorlog. Vooral in Oost-Duitsland en onder AfD’ers is grote weerstand tegen wapenleveranties aan Oekraïne, laat de peiling zien. 

In de deelstaat Saksen-Anhalt, waar de extreemrechtse AfD afgelopen september een grote overwinning behaalde, heeft het parlement afgelopen woensdag ingestemd met een motie die oproep om wapenleveranties aan Oekraïne stop te zetten en de sancties tegen Rusland op te heffen. Het voorstel kwam van de Rusland-vriendelijke partijen AfD en  BSW, die samen een meerderheid hebben in het deelstaatparlement. De motie heeft vooral symbolische betekenis, de deelstaten gaan niet over het Duitse Oekraïnebeleid of de sancties tegen Rusland. Wel speelt het in op de onvrede die in delen van de samenleving heerst over de miljarden die de federale overheid uittrekt voor Oekraïne.

Ook landelijke AfD-politici ageren tegen de Duitse steun aan Oekraïne. AfD-Bondsdaglid Markus Frohnmaier hekelde begin oktober de nieuwe financiële toezeggingen die kanselier Merz in Kyiv had gedaan. Ook Michael Espendiller, woordvoerder begrotingsbeleid van de AfD-fractie in de Bondsdag, schreef in juni op de AfD-website dat “ondanks miljardentekorten in de federale begroting er miljarden worden weggegeven aan Oekraïne”. Merz zei deze week in zijn regeringsverklaring dat er geen euro die naar Oekraïne gaat ten koste gaat van de sociale zekerheid. Dit komt omdat de regering voor defensie-uitgaven nieuwe schulden mag opnemen zodat ze niet drukken op de begroting, legde hij uit.

Donderdag en vrijdag heeft kanselier Merz zich op de top van EU-regeringsleiders in Brussel sterk gemaakt voor meer Europese steun aan Oekraïne. Ook de Oekraïense president Zelensky was op de top, om steun te werven om Oekraïne de moeilijke wintermaanden door te helpen.