School in Halle wapent leerlingen met democratie-uurtje

Het grote schoolplein van de Gesamtschule Saaleschule für (H)alle is op deze snikhete dinsdagmiddag in juni bijna verlaten. De scholieren van 10 tot 19 jaar hebben Hitzefrei; vanwege de warmte mochten ze al vroeg naar huis. Voor die regeling hebben ze zelf gestreden, tijdens een 'scholierencongres' waar leerlingen ideeën voor de school konden aandragen. Het plan om eerder naar huis te mogen bij hitte won met grote meerderheid. 

Het is een concreet resultaat van de Demokratiestunde die deze school zelf bedacht. Eén keer per maand hebben alle leerlingen één uur les over hoe democratie werkt. Daarin wordt niet alleen de theorie onderwezen, maar draait het vooral om meedoen, vertellen docenten David Loreck en Claudia Fröb, die de Demokratiestunde bedachten. “Het is geen extra vak, het wordt elke maand door de hele school op hetzelfde moment gegeven, bijvoorbeeld tijdens de geschiedenis- of wiskundeles. Zo zien de leerlingen dat alle docenten meedoen en dat de democratie iedereen aangaat.” Loreck: “Ze leren echt: dit heeft ook met mij te maken, ik kan hier ook wat inbrengen.”  

De docenten kwamen op het idee voor het ‘democratie-uurtje’ toen een leerling twee jaar geleden vertelde over een filmpje dat hij op Tiktok had gezien. Fröb: “Daarin werd gezegd ‘echte mannen zijn rechts’. De jongen begon daarover in de klas, hij was daar onzeker over. Toen hebben we het in de les besproken en uitgelegd dat je niet rechts hoeft te zijn om een echte man te zijn.” 

Social media

Het bracht Loreck en Fröb op het idee om vaker met de leerlingen in gesprek te gaan, iets waarvoor in het rooster nog weinig ruimte was. Fröb: “Ik kom van het platteland in Saksen-Anhalt. Daar zeggen ze van zichzelf: ‘Ossies’ kunnen niet met democratie omgaan, dat hebben wij niet geleerd. Dus wij dachten: dan leren we het de leerlingen op school.” Op het plan kwam één mail van een ouder die negatief was. Fröb: “Maar we doen niets provocatiefs. We leggen de democratie uit, geven geen politiek advies en zeggen ook niet wat je wel of niet moet stemmen.”  

Fröb: “Een van onze leerlingen vroeg een keer: ‘Wat doet een politicus de hele dag?’ Goede vraag, dat wisten wij ook niet. Toen hebben we in de Demokratiestunde 18 politici uitgenodigd, in elke klas één. De leerlingen mochten hen alles vragen. Er waren ook twee politici uit de Bondsdag bij. De AfD hebben we toen niet uitgenodigd, omdat we bang waren dat zij campagne zouden voeren op onze school. Sommige scholieren vroegen wel waarom de AfD er niet was, dat hebben we ze uitgelegd.” 

De school heeft volgens de docenten niet veel problemen met leerlingen met rechtsextremistisch gedachtegoed, al is het wel meer dan een aantal jaar geleden. Fröb: Het zijn vaak kleine zaken. Jongens uit mijn klas hebben bijvoorbeeld zo’n marsliedje van de Wehrmacht uit de Tweede Wereldoorlog gezongen (het Erika-lied, red.). We zwaaien dan niet meteen met het vingertje van ‘dat is slecht!’. We gaan in gesprek om de jongeren echt te begrijpen. Waar komt dat vandaan? Weet je wel wat het betekent?” 

Inclusieve school

De Saaleschule für (H)alle is anders dan veel andere, reguliere scholen die volledig met overheidsgeld worden gefinancierd. Loreck: “Wij zijn een school die staat voor openheid, pluraliteit en diversiteit, dat weten alle ouders. Het is een Privatschule (bijzonder onderwijs), ouders staat het vrij hun kind hier naartoe te brengen.” De school voert vooraf gesprekken met ouders van potentiële leerlingen. “We vragen ouders niet naar hun politieke mening, maar wij zoeken wel uit of zij weten waar de school voor staat en hoe we dat in de praktijk uitdragen.” 

Omdat het geen openbare school is maar onder het bijzonder onderwijs valt, heeft de uitslag van de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt niet direct invloed op de school. Wel vrezen de docenten voor wat er gebeurt als de AfD aan de macht komt. In haar verkiezingsprogramma pleit de partij voor homogene klassen, aparte scholen voor kinderen met een speciale behoefte en lesstof die een stuk vaderlandslievender is. Fröb: “Onze school is inclusief, dat werkt als een rode lap op de AfD. Wij hebben kinderen met een beperking op onze school, die ziet de AfD als een ‘rem’ en een ‘hindernis’ in het schoolsysteem. De AfD wil dit soort leerlingen op een aparte ‘Förderschule’ hebben.” 

De AfD wil ook de ‘schoolplicht’ veranderen in een ‘onderwijsplicht’. Fröb: “Daar krijg ik echt buikpijn van. Als je het historisch bekijkt is dat niet alleen een manier om thuisonderwijs mogelijk te maken, maar ook om mensen uit te sluiten. Als er geen schoolplicht meer is, hoef je als overheid ook niet meer te zorgen voor middelen voor kinderen met een speciale behoefte op scholen. Dat is mijn grootste angst, dat er zo actief uitsluiting wordt gerealiseerd.”

Deelstaatverkiezingen

In Duitsland is het onderwijs de verantwoordelijkheid van de deelstaat. Mocht de AfD aan de macht komen in de deelstaat, zou het kunnen zijn dat de Saaleschule geen overheidsgeld meer ontvangt en misschien wel de deuren moet sluiten, vertellen de docenten. Fröb: “Maar dat gebeurt vast niet meteen. Misschien kunnen we het één regeerperiode volhouden, daarna wordt het lastig, denk ik.” 

Ondertussen gaat de Demokratiestunde gewoon door. “De lessen gaan nu over de aankomende deelstaatverkiezingen”, vertellen Loreck en Fröb. Alle klassen hebben de plannen van een van de partijen in gemakkelijke taal gekregen, specifiek de stukken die over onderwijs gaan. Daar gaan de leerlingen in de eerste democratie-les na de zomervakantie over debatteren. “De vijfde klassers gaan vertellen wat de Groenen willen, de twaalfde klassers doen de standpunten van de AfD. Ze verdedigen ook ‘hun’ partijprogramma, precies zoals in de Landtag (deelstaatparlement) gebeurt. Daar gaat het ons om: uitwisseling. De leerlingen zijn heel enthousiast."

Over de totstandkoming van dit artikel:
De redactie van Duitslandweb bezocht de deelstaat Saksen-Anhalt in juni in de aanloop naar de deelstaatverkiezingen op 6 september 2026. Een bezoek aan de Saaleschule in Halle was onderdeel van deze reis.