'In plaats van Bonn stond nu bruisend Berlijn centraal'
Serie: 30 jaar Duitsland door Nederlandse ogen

Onder meer BNR Nieuwsradio, Radio 1 en 2, Het Parool en Elsevier waren bereid met mij als freelance-correspondent in zee te gaan. Samen met de andere journalisten die in dezelfde tijd naar Berlijn trokken, vertegenwoordigden we een nieuwe generatie Duitsland-correspondenten: voor ons stond niet langer Bonn centraal, maar het bruisende Berlijn, de nieuwe hoofdstad van het verenigde Duitsland.

Mijn man en ik vonden een split-level appartement op de hoogste verdieping van een prachtig 19e-eeuws pand aan de Gneisenaustrasse in Kreuzberg (voor de kenners: in Kreuzberg-61), met uitzicht op de Fernsehturm. De woning was aan de ruime kant voor ons tweeën, en eigenlijk ook boven het budget dat we voor ogen hadden. Maar ach, zei de makelaar die ons de woning liet zien: ‘Dann mieten Sie doch zu dritt? Es gibt so viele schöne Männer in Berlin.’ Daarin bleek zij gelijk te hebben.

De dozen waren nog niet uitgepakt of de telefoon ging al. Het Parool aan de lijn. Als freelancer had ik het geluk dat ik voor een krant en voor een buitenlandchef werkte die veel belangstelling koesterden voor allerhande berichtgeving uit Duitsland. Terugkijkend in mijn archief zie ik dat mijn eerste artikelen voor Het Parool, in augustus 1998, gingen over de juridische nasleep van het dopinggebruik in de sport in de DDR, de omstreden komst van het Holocaust-monument midden in het hart van Berlijn en de opkomst van extreemrechts in de nieuwe, oostelijke deelstaten. De omgang met de roemruchte Duitse geschiedenis bleven belangrijke thema’s tijdens mijn hele correspondentschap, dat uiteindelijk tot 2007 zou duren.

Veel belangstelling ging in Nederland ook uit naar de nieuwe politieke situatie die in Duitsland ontstond na de Bondsdagverkiezingen in september 1998. Na zestien jaar bondskanselierschap werd Helmut Kohl abgewählt. Wat kon Nederland verwachten van de nieuwe rood-groene regering van bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) en zijn buitenlandminister Joschka Fischer (Groenen)? Vanaf het begin van mijn correspondentschap leverde de nieuwe bondsregering ruim voldoende nieuws op om het als freelancer in een stad als Berlijn te kunnen rooien.

Exemplarisch voor de worsteling van het verenigde Duitsland met de nieuwe rol op het internationale toneel waren de hoogoplopende debatten binnen de van oudsher pacifistische partij de Groenen over de Duitse betrokkenheid bij internationale conflicten. Ik stond er bovenop, toen minister Joschka Fischer tijdens een tumultueus verlopen partijcongres in Bielefeld in 1999 een bloedrode verfbom tegen zijn hoofd gegooid kreeg. Hij werd daarmee zo hard op zijn oor geraakt, dat hij zich in het ziekenhuis moest laten behandelen vanwege een gescheurd trommelvlies.

Maar ook toen al speelde de opkomst van extreemrechts, vooral in het oosten van Duitsland, het land parten. Voor HP/De Tijd was ik enkele dagen aanwezig bij de rechtszaak tegen een groep neonazi’s die in het plaatsje Guben, op de grens van de oostelijke Duitse deelstaat Brandenburg en Polen, een Algerijnse asielzoeker na een klopjacht de dood in hadden gejaagd. In de rechtszaal trof ik de elf kaalgeschoren zenuwachtig lachende verdachten, onder wie een aantal verstokte skinheads die ook tijdens het proces in typische neonazi-outfit gekleed gingen, en bij de behandeling van de zaak geen enkel berouw toonden. Het lukte me contact te krijgen met de moeder van een van de jonge verdachten, die me bij haar thuis vertelde dat ook zij zich van geen kwaad bewust was. ‘De buitenlanders’ hadden het er immers zelf naar gemaakt?

Intussen woonden we met veel plezier in Berlijn, de stad waar ik al kwam toen de Muur er nog stond, waar ik in november 1989 ooggetuige was van de val van dezelfde Muur, en waar ik in 1995 twee maanden verbleef tijdens de journalistenuitwisseling, die de opmaat waren voor het correspondentschap drie jaar later. Ik hield en houd nog steeds zielsveel van deze stad, waar we al snel deel uitmaakten van onze eigen Kiez: elke ochtend haalde ik mijn kranten op bij de kiosk van Koerd Eddy, we aten in ons favoriete buurt-restaurant Milagro in de Bergmannstraße, en in het weekeinde gingen we stevig uit in de kroegen om de hoek aan de Mehringdamm: Melitta Sundström, Goldrausch en natuurlijk de Schwuz.

De stad was continu in beweging. Het besluit de bondsregering te verhuizen van Bonn naar Berlijn bracht een ongekende bouwwoede met zich mee. De vele hijskranen rond Potsdamer Platz, maar ook de nieuwe Nederlandse ambassade van Rem Koolhaas, stonden symbool voor de wederopbouw van de meest opwindende stad van Europa. In het kielzog van de regering en de Bondsdag trokken media, diplomaten en belangenorganisaties massaal naar de nieuwe Duitse hoofdstad. Iedereen wilde naar Berlijn. Ook onze Nederlandse vrienden wisten de weg naar Berlijn goed te vinden. Dat kon ook makkelijk: ons appartement was immers groot genoeg. Dat had de makelaar goed gezien.