Duitslandweb logo Duitslandweb

Historische datum 9 november: Schicksalstag

Achtergrond - 9 november 2020 - Auteur: Redactie Duitslandweb

9 november is in Duitsland een feestelijke en een beladen dag. Niet alleen was er de val van de Muur op deze dag in 1989. Ook de Reichspogromnacht - in Nederland bekend als Kristallnacht - in 1938 en twee andere historische gebeurtenissen vonden op 9 november plaats. 

Historische datum 9 november: Schicksalstag
© Flickr/AudreyH/cc
Resten van de Muur in de Bernauer Strasse in 2018

In de Bernauer Strasse in Berlijn liep de Muur direct langs de huizen: de façades waren Oost-, de stoep was West-Berlijn. In de zomer van 1961, toen de Muur werd gebouwd, sprongen hier mensen uit het raam richting Westen. Het kon maar even, al snel moesten de bewoners verhuizen en werden de huizen dichtgemetseld. De Bernauer Strasse is nu een van de weinige plekken in de Duitse hoofdstad waar de Muur nog zichtbaar is. 

9 november is ook de herdenkingsdag van de Reichspogromnacht in 1938. In de nacht van 9 op 10 november van dat jaar vernielden de nazi's talloze synagogen en joodse bedrijven en woningen. In de nacht zelf vielen 91 doden, maar in de periode daarna stierven nog veel meer mensen aan de gevolgen van het geweld. Ook pleegden veel mensen zelfmoord. Het Duitse historische naslagwerk LeMo van het Deutsches Historisches Museum spreekt van 1.300 doden. Ruim 30.000 Joodse mannen werden in concentratiekampen gestopt.

In Duitsland wordt de term Kristallnacht, zoals die in Nederland bekend is, vermeden. Die werd door de nazi’s in ironische zin gebruikt en refereert alleen aan de materiële schade, niet aan het geweld dat mensen is aangedaan. 

Stolpersteine (letterlijk: struikelstenen), kleine messing gedenksteentjes, herinneren in heel Duitsland aan de mensen die door de nazi's naar concentratiekampen zijn gebracht. Het is een initiatief van kunstenaar Gunter Demnig. Demnig en zijn medewerkers hebben sinds 1996 naar eigen zeggen tienduizenden Stolpersteine gelegd in meer dan 20 landen. Op elk steentje met messingplaatje staat de naam, geboortedatum, sterfdag en plaats van overlijden van het slachtoffer. Ook in Nederland liggen zulke gedenksteentjes.

Revolutie en Bierkellerputsch

© Bundesarchiv, Bild 146-1970-083-42 Door nazi's vernielde Joodse winkels in Magdeburg, nov 1938Behalve de val van de Muur en de Reichspogromnacht vonden nog twee andere historische gebeurtenissen op de Schicksalstag 9 november plaats. De eerste was op 9 november 1918, toen de revolutie uitbrak die een einde maakte aan het Duitse keizerrijk. Vijf jaar later, in 1923, pleegde Adolf Hitler zijn Bierkellerputsch in München. Dat was geen toeval: hij koos de datum van de linkse revolutie van 1918 bewust voor zijn eigen revolte, die rechts aan de macht moest brengen. De coup mislukte, Hitler belandde een jaar in de gevangenis en schreef daar ‘Mein Kampf’. Ook de Reichspogromnacht in 1938 was bewust op die dag gepland door de nationaal-socialisten.

De val van de Muur in 1989 vond wel toevallig op 9 november plaats. Eigenlijk hadden de DDR-leiders - die geconfronteerd werden met een leegloop van hun land toen de Oostenrijks-Hongaarse grens eerder dat jaar openging - bedacht dat de DDR-burgers vanaf 10 november vrij mochten reizen. Daarvoor hadden ze dan eerst een visum moeten halen. De blunderende woordvoerder Günter Schabowski die op 9 november ‘s avonds per ongeluk zei dat de grenzen “per direct” open waren, veranderde de geschiedenis.

Bij de gebeurtenissen in 1918 en 1923 staan op niet-ronde verjaardagen weinig mensen stil. De Reichspogromnacht en de val van de Muur worden in Duitsland wel elk jaar herdacht.

Reacties

Geen reacties aanwezig

Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer over 'Geschiedenis':

Duitse volkslied zorgt vaak voor discussie

Duitse volkslied zorgt vaak voor discussie

De NPO blunderde dinsdag met het Duitse volkslied. Dit lied blijft een heikele kwestie in Duitsland.

Lees meer

Gesprek: Op weg naar een nieuwe herinneringscultuur?

Gesprek: Op weg naar een nieuwe herinneringscultuur?

Hetty Berg (Joods Museum Berlijn) en Yra van Dijk (Universiteit Leiden) over de Nederlandse en Duitse herinneringscultuur.

Lees meer

Online herdenken blijft, denkt Buchenwald

Online herdenken blijft, denkt Buchenwald

Met een digitaal programma staat het voormalige concentratiekamp uitgebreid stil bij de 76ste bevrijdingsdag.

Lees meer

Frank Biess: 'West-Duitse succesverhaal is hardnekkig'

Frank Biess: 'West-Duitse succesverhaal is hardnekkig'

Historicus Frank Biess pleit voor een alternatieve kijk op de naoorlogse geschiedenis van de Bondsrepubliek

Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger