Duitslandweb logo Duitslandweb

Den Bosch toont nazidesign uit Duitse depots

Achtergrond - 29 augustus 2019 - Auteur: Lynn Stroo

Van uniformen tot architectuur, het naziregime besteedde uitzonderlijk veel aandacht aan vormgeving. Zondag opent de omvangrijke overzichtstentoonstelling ‘Design van het Derde Rijk’ in het Design Museum in Den Bosch. De expositie roept veel reacties op en vanuit Duitsland wordt er met grote belangstelling meegekeken.

Den Bosch toont nazidesign uit Duitse depots
© Hugo Jaeger Getty Images
De Bund Deutscher Mädel danst tijdens de Reichsparteitag in 1938

Het is een operatie met militaire precisie voor het Design Museum. Deze week arriveren 250 bruikleenstukken uit vooral  Duitsland in Den Bosch. Binnen twee weken moeten de objecten een plek hebben gekregen in de langverwachte tentoonstelling ‘Design van het Derde Rijk’. 

Affiches, meubels, maquettes, boeken, schilderijen, legerattributen en vaandels met hakenkruizen; het is een greep uit de objecten die te zien zullen zijn. Hoe je het design van het Derde Rijk (1933-1945) precies moet definiëren, vindt museumdirecteur en conservator Timo de Rijk een lastige vraag. Hij spreekt liever niet van nazi-design, want, “de nazi’s maakten ook gretig gebruik van vormgevingen die al bestonden”. 

Het museum wil juist laten zien dat er veel soorten vormgevingen werden gebruikt. De nazi's omarmden zowel de klassieke tijd als de moderne technologie. “Van classicistische architectuur en folklore tot de Volksempfänger (radio). De nazi’s waren heel toekomstgericht. Dat was natuurlijk ook de aantrekkingskracht voor de bevolking, de belofte dat alles beter werd. Burgers werden verleid en meegesleept. Die betovering heeft gewerkt. Vaak wordt gedacht dat het nazisme een tactiek was, maar het werd ook sterk gevoeld in Duitsland. Dat vind ik beangstigend. Het laat zien dat cultuur een kwaadaardig instrument kan zijn.”

De tentoonstelling 'Design van het Derde Rijk'
is te zien van 8 september tot en met 19 januari in het Design Museum Den Bosch

Struinen in de depots

Toen De Rijk en gastcurator Almar Seinen met hun plannen in Duitsland aanklopten, kregen ze tot hun verrassing volledige medewerking. “Eerlijk gezegd dacht ik dat het veel lastiger zou zijn om de stukken uit Duitse musea te lenen”, vertelt De Rijk. “De objecten die we zochten hebben natuurlijk allemaal een beladen geschiedenis. Niet alles wordt getoond in Duitsland, spullen liggen vaak opgeborgen.” 

Het Deutsches Historisches Museum in Berlijn leende 22 objecten uit aan Den Bosch, waarvan 21 uit het depot

Voorzichtigheid was er wel aan de Duitse kant. De twee Nederlanders mochten overal in de Duitse depots struinen, maar pas nadat ze hun plannen uitgebreid aan de Duitse collega’s hadden voorgelegd. “Ze wilden natuurlijk uitsluiten dat het een Hitler-verering zou worden. Volgens hun richtlijnen mogen er bijvoorbeeld geen portretten van Hitler omlijst met een spotlight erop aan de muur hangen. Het moet een documentatie zijn, geen eerbetoon.” 

De Duitse musea die objecten uitleenden wilden bovendien absoluut niet als partner van de tentoonstelling worden vermeld. “Zoiets dergelijks had een journalist hier in Nederland geschreven en toen trokken ze in Duitsland meteen aan de bel. Ze houden het goed in de gaten.”  

Provocerende titel

Het Deutsches Historisches Museum (DHM) in Berlijn leende 22 objecten uit aan Den Bosch. Eén daarvan komt uit de permanente tentoonstelling, de rest uit het depot, zoals een dressoir uit Hitlers werkkamer, een speciale uitgave van ‘Mein Kampf’ en twee hakenkruisvlaggen. “We konden ons vinden in het concept van het Design Museum”, licht Fritz Backhaus, hoofd van de afdeling collecties van het DHM, telefonisch toe. Zelf heeft dat museum een enorme historische collectie. Ongeveer een vijfde van de objecten uit de permanente tentoonstelling is uit de nazitijd.

Verkiezingsposter NSDAP 1932 Afb.: Münchner Stadtmuseum Sammlung ReklamekunstBackhaus: “De titel ‘Design van het Derde Rijk’ vind ik provocerend, want het gaat natuurlijk om objecten die dienden om een racistisch wereldbeeld te verspreiden. Maar de inhoud is goed doordacht, gericht op toelichting en verduidelijking. Het laat zien hoe de nazistische ideologie verweven was in het dagelijks leven en welke consequenties het had, namelijk de Holocaust.” 

Bovendien ziet Backhaus het als een plicht voor een open instelling met zo’n grote historische collectie als het DHM om objecten uit te lenen. Duitse musea laten vaak stukken uit de collectie van het DHM zien, legt hij uit, bijvoorbeeld bij museumprojecten over nazipropaganda of nazikunst. “Maar de blik op design alleen is nieuw.”

Volgens De Rijk is er vanuit Duitsland veel belangstelling voor hoe de tentoonstelling in Nederland zal vallen. “Toen wij als klein Nederlands museum aanklopten - ze hebben vast op de kaart moeten opzoeken waar Den Bosch ligt - deden ze echt moeite voor ons. Ze hebben het niet met zoveel woorden gezegd, maar ik proefde bij hen wel een beetje: laat ze het maar eerst eens in Nederland proberen, zo’n overzichtstentoonstelling.” 

Duits dilemma

In Duitsland zitten ze met een groot dilemma, stelt De Rijk: “Alles wat Duitse musea over het nazisme zeggen, gaat over hun eigen wortels, hun eigen ouders en grootouders. Tonen ze te veel, neigt het naar waardering, laten ze te weinig zien, krijgen ze het verwijt dat ze het wegstoppen. Ze kunnen het nooit goed doen.”

Al sinds de aankondiging maakt de tentoonstelling in Den Bosch veel reacties los. Tegenstanders vrezen dat nazi-kunst wordt verheerlijkt en dat de expositie neonazi’s zal aantrekken. Sommigen vinden ook de locatie ongemakkelijk. Tegenover het museum was ooit een synagoge, nu is er een monument ter nagedachtenis van 293 Joodse Bosschenaren die in de vernietigingskampen zijn vermoord. 

De Rijk ontving ook een paar mails waarin hij voor nazi werd uitgemaakt. “Zulk gescheld maakt een discussie onmogelijk, terwijl we debat juist toejuichen. Natuurlijk laten we de objecten niet zonder commentaar zien, we willen het onderwerp goed uitlichten. Bovendien hebben we nauw contact met de Joodse gemeenschap hier. Het is niet de bedoeling dat wij als museum de bezoeker een klap in het gezicht geven. Het is juist de geschiedenis zelf die een klap in het gezicht geeft, zeker als je naar buiten stapt en oog in oog staat met het herinneringsmonument.”

'Alles wat Duitse musea over het nazisme zeggen, gaat over hun eigen wortels, hun eigen ouders en grootouders. Ze kunnen het nooit goed doen'

De tentoonstelling, die beide zalen van het Design Museum beslaat, is chronologisch opgebouwd. De Rijk: “Het begint bij de eerste tekenen van het nazisme. Zo is er een Stahlhelm uit 1919 te zien, met een zelf geschilderd hakenkruis erop. Hij is afkomstig van de Marinebrigade Ehrhardt, een elite-vrijkorps dat vlak na de Eerste Wereldoorlog al het hakenkruis als symbool gebruikte, ver voor de NSDAP (de partij van Hitler) dat deed. Het was toen nog huis-tuin-en-keuken-vormgeving, en daarom een veelzeggend item.” De Rijk vindt de helm een pronkstuk in de collectie. “Ook omdat het lastig was om hem te krijgen, het  object zit namelijk in de permanente tentoonstelling van het Deutsches Historisches Museum in Berlijn. Na lang onderhandelen hebben ze het ons gegund.” 

Holocaust

De tentoonstelling eindigt met een verwijzing naar de Holocaust. Het laatste item is een tekening van een joodse gevangene die gevlucht is uit concentratiekamp Treblinka. “We hebben er bewust voor gekozen het laatste woord niet aan de nazi’s te geven.”  

Of de overzichtstentoonstelling over het design van het Derde Rijk ooit in Duitsland kan worden getoond? Fritz Backhaus van het DHM sluit het niet uit. “Het zou kunnen, al hangt het helemaal af van de opzet, de objecten en context erbij.” Hij wil zeker aankomende maand naar Den Bosch komen om de tentoonstelling met eigen ogen te zien. “Ik ben heel nieuwsgierig hoe ze het concept tot uitvoering hebben gebracht.”

Reacties

gabralia ///// - 12 september 2019 14:53

We verstrekken contante leningen van € 5000 tot € 50000, en we financieren ook projecten van € 50000 tot € 300.000 tegen een jaarlijks tarief van 2% voor elke persoon of onderneming die een lening nodig heeft. geld om in een aantal van hun behoeften te voorzien.
Als je hulp nodig hebt, vertel ons hoeveel je nodig hebt en de gewenste terugbetalingstermijn. Snel krediet en eindeloze betalingsstress.
bezoek onze website of e-mail ons op (joseluisloans@aol.com) (joseluisloans@gmail.com)

Reageer
JAYA - 12 september 2019 14:52

We verstrekken contante leningen van € 5000 tot € 50000, en we financieren ook projecten van € 50000 tot € 300.000 tegen een jaarlijks tarief van 2% voor elke persoon of onderneming die een lening nodig heeft. geld om in een aantal van hun behoeften te voorzien.
Als je hulp nodig hebt, vertel ons hoeveel je nodig hebt en de gewenste terugbetalingstermijn. Snel krediet en eindeloze betalingsstress.
bezoek onze website of e-mail ons op (joseluisloans@aol.com) (joseluisloans@gmail.com)

Reageer
MARIA - 12 september 2019 14:44

GOEDE DAG MIJN MENSEN VAN DUITSLAND
MIJN GETUIGENIS OVER HOE IK EEN LENING KRIJG OM EEN HUIS TE KOPEN VAN EEN ECHT EN ECHT LENINGSMAATSCHAPPIJ Jose Luis Leningen genoemd, IK BEN ZEER GELUKKIG VANDAAG EN GOD ZEGEN Jose Luis Leningen (joseluisloans@aol.com) (joseluisloans@gmail.com)
Mijn naam is Maria, ik kom uit Duitsland, ik ben de afgelopen 5 maanden op zoek geweest naar een echt leningsbedrijf. Om een ​​huis te kopen kreeg ik een hoop zwendel die me deed vertrouwen en aan het eind van de dag,

Reageer
MARIA - 12 september 2019 14:44

GOEDE DAG MIJN MENSEN VAN DUITSLAND
MIJN GETUIGENIS OVER HOE IK EEN LENING KRIJG OM EEN HUIS TE KOPEN VAN EEN ECHT EN ECHT LENINGSMAATSCHAPPIJ Jose Luis Leningen genoemd, IK BEN ZEER GELUKKIG VANDAAG EN GOD ZEGEN Jose Luis Leningen (joseluisloans@aol.com) (joseluisloans@gmail.com)
Mijn naam is Maria, ik kom uit Duitsland, ik ben de afgelopen 5 maanden op zoek geweest naar een echt leningsbedrijf. Om een ​​huis te kopen kreeg ik een hoop zwendel die me deed vertrouwen en aan het eind van de dag,

Reageer
gabralia ///// - 12 september 2019 14:41

Jose luis lening, We verstrekken contante leningen van € 5000 tot € 50000, en we financieren ook projecten van € 50000 tot € 300.000 tegen een jaarlijks tarief van 2% voor elke persoon of onderneming die een lening nodig heeft. geld om in een aantal van hun behoeften te voorzien.

Als je hulp nodig hebt, vertel ons hoeveel je nodig hebt en de gewenste terugbetalingstermijn. Snel krediet en eindeloze betalingsstress.
bezoek onze website of e-mail ons op (joseluisloans@aol.com) (joseluisloans@gmai

Reageer
Drs Roger Thomas - 9 september 2019 09:47

Als historicus vind ik het een interessante tentoonstelling. De Nazi's waren ook de eersten die gebruik maakten van de moderne massamedia.De film van Leni Rieffenstahl is een goed voorbeeld. Op grote partijbijeenkomsten zorgde architect Speer voor de vormgeving.Hitler zelf werd ooit afgewezen op de beroemde kunstacademie in Wenen. Vormgeving en de invloed ervan was hem niet vreemd.

Reageer
Christa - 4 september 2019 09:01

Ik denk dat er niks mis is met deze expositie. Het is een onderdeel van onze geschiedenis en laat zien hoe een impact de juiste pr kan hebben. En de nazi's waren daar heel kundig in. En dat er aanhangers van het nazisme zich hier aan zullen verheerlijken? Die kans is er maar ze worden dan wel zichtbaar. En ze zullen zich toch wel verheerlijken want met www is alles te vinden.

Reageer
Erik den Houter - 3 september 2019 20:34

Ik kan mij niet voorstellen dat de verschijning van al het materiële niet getoond moet worden om gevoelens te sparen, lering is het hoofddoel, de geschiedenis is niet weg wanneer het begraven wordt.
Wat mij kort maar flink stoorde was dat deze tentoonstelling zo leek op andere tentoonstellingen met onbeladen onderwerpen.
Maak alle achtergrond (kast, muren, vloer, plafond) een afbeelding van alleen lijken, lijken, lijken. Materiaal genoeg.

Reageer
- 3 september 2019 18:30

Uw stuk klopt niet: De Rijk liegt u voor, het is geen primeur, in 2001 was er al in Keulen en Hannover de expo 'SCHÖN. ORDENTLICH. DEUTSCH. DESIGN IM NATIONALSOZIALISMUS'. We hebben dat aan De Rijk gemeld. Zijn stelling dat 'design cruciaal was' heeft hij nooit onderbouwd en vindt u nergens. Gaat u dat veranderen?

Aangepast door een administrator op 2019-09-04 11:27:40

Reageer
Wiebke Pittlik - 4 september 2019 11:27

Dank voor de tip over de eerdere expo, dat was ons niet bekend. Dit hebben we aangepast. De persoonlijke aanval heb ik wederom verwijderd.

- 2 september 2019 17:41

Diverse organsiaties en individuënb, onde trhen Joden, maken ernstig bezwaar tegen deze expositie. Bijv. het Ned. Isr. Kerkgenootschap, grootste van Nederland. De Rijk negeert het. De Bond van Antifascisten plus protestere al maanden: De Rijk negeert het, en verschijnt niet op een afgesproken Radio-1 debat. De Joodse nazi-jagers Hans Knoop (van SS'er Pieter Menten) en Serge en Beate Klarsfeld uit Parijs protesteren - De Rijk haalt zijn schouders op...

Aangepast door een administrator op 2019-09-02 18:55:09

Reageer
Roger B.Thomas, historicus - 10 september 2019 12:36

Deze tentoonstelling probeert te waarschuwen en uitleg te geven wat de macht van vormgeving en design is in een dictatuur en in het openbare leven van die dictatuur.U kunt het zien als een waarschuwing.
Voor u een oordeel heeft raad ik u aan de tentoonstelling te gaan bekijken. Als historicus lijkt het me een zeer historisch verantwoorde tentoonstelling. Een compliment voor de makers.

Wiebke Pittlik - 2 september 2019 18:54

Uw mening staat u vrij, maar uw laatste zin is een persoonlijke aanval die niets inhoudelijks toevoegt, dus die verwijder ik. Mvg, de redactie

Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer over 'Het Duitslandbeeld in Nederland':

Bussemaker en Altmaier bij jubileum Duitsland Instituut

Bussemaker en Altmaier bij jubileum Duitsland Instituut

Het Duitsland Instituut heeft donderdag in Amsterdam zijn 20-jarig bestaan gevierd.

Lees meer

20 jaar DIA: Duitsland blijft niet zoals het nu is

20 jaar DIA: Duitsland blijft niet zoals het nu is

Ton Nijhuis blikt terug en kijkt vooruit naar aanleiding van 20 jaar Duitsland Instituut.

Lees meer

Van Gross-Berlin naar Klein Berlijn

Van Gross-Berlin naar Klein Berlijn

Zo verschillend is het plaatselijke nieuws niet, als je van Berlijn naar Amsterdam verhuist, merkt Wouter Meijer.

Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger