Duitslandweb logo Duitslandweb

De Lezing: ‘Ik verzamel Duitsers in Suriname’
Carl Haarnack over Duitsers in een Nederlandse kolonie

Achtergrond - 15 februari 2011

Carl Haarnack verbaasde zich al op jonge leeftijd over de voornamen van zijn ooms en tantes. Als je in Suriname geboren bent liggen namen als Ludwig of Elfriede niet voor de hand. Nu doet Haarnack onderzoek naar Duitsers in Suriname tussen 1650 en 1900. Donderdag vertelt hij tijdens een podiumgesprek over dit thema.

De Lezing: ‘Ik verzamel Duitsers in Suriname’
© Schüppelschen Buchhandlung. Buku Bibliotheca Surinamica 
Illustratie op een boek uit 1800 met reisverhalen in Suriname voor de Duitse jeugd.

Duitsers in Suriname is niet een voor de hand liggend onderwerp voor een Nederlander. Hoe kwam u daarbij?

Haarnack: “Mijn moeder is Surinaamse en ik ben zelf ook daar geboren. Ik heb ooms die Ludwig of Hartwig heten en een tante Elfriede. Dat zijn geen namen die je in de Surinaamse jungle verwacht. Ik vroeg me af hoe dat zat en ben toen informatie gaan verzamelen. Juist op Duitstalig gebied was er veel te vinden. Het gaat dan niet om wetenschappelijk onderzoek of romans maar om dagboeken en persoonlijke archieven.”

Waarom vertrokken Duitsers tussen 1650 en 1900 naar Suriname?

“Mijn onderzoek loopt nog maar ik kan al wel een paar voorzichtige conclusies trekken. In de zeventiende en achttiende eeuw was er veel oorlog en armoede in Europa. Nederland was juist een welvarend land en had veel arbeidskrachten nodig, ook voor de koloniën. Daarnaast hadden veel Duitse steden door de handel regelmatig contact met gebieden in Zuid-Amerika. In Suriname was een grote behoefte aan soldaten die plantages en dorpen konden beschermen tegen aanvallen van weggelopen slaven."

Wat voor mensen waren het die voor een vertrek uit Europa kozen?

“Volgens het algemene beeld waren het vooral mensen die aan lager wal geraakt waren. Dat klopt voor een deel ook. Maar ook rijkere mensen vertrokken naar Zuid-Amerika om daar bijvoorbeeld een plantage op te zetten, zij behoorden tot een andere categorie. Veel mensen die weg wilden werden soldaat omdat dat dé manier was om naar een kolonie te emigreren.”

Hoe ver bent u met het onderzoek?

“Mijn onderzoek hinkt op twee gedachten. In de eerste plaats verzamel ik als het ware Duitsers in Suriname. Ik zoek mensen die daar woonden of bezittingen in het land hadden. Voor mijn onderzoek is het jaar 1863 waarin de slavernij werd afgeschaft, erg belangrijk. Toen werd in kaart gebracht wie de eigenaar van een plantage was en hoeveel slaven er werkten. Zo krijg ik een overzicht van de plaatsen waar Duitsers zaten. In de tweede plaats ligt de nadruk van mijn onderzoek op het bestuderen van geschreven bronnen zoals verslagen en reisverhalen. Ik heb nu zo’n 20 tot 25 titels in kaart gebracht. Dit biografisch speurwerk in persoonlijke archieven en het kennis opdoen over de context vergt veel tijd.”

Heeft u al een idee waarom uw ooms Ludwig en Hartwig heten?

“Het heeft te maken met de missionarissen die daar werkzaam waren. Zij waren heel actief in het onderwijs en naar hen zijn veel mensen vernoemd. Mijn opa was iemand die zijn kinderen vernoemde naar mensen in zijn omgeving. Wat opvalt is dat er na de afschaffing van de slavernij familienamen voor de voormalige slaven moesten komen. Er waren plantage-eigenaars die ze dierennamen als achternaam gaven. Sommige Duitse eigenaars vernoemden ze naar Duitse plaatsen, zoals Horb of Seedorf.

In mijn onderzoek hoop ik twee geschiedenissen bij elkaar te brengen. Het verhaal van de blanke Europeanen die weggingen en in Suriname nageslacht kregen. Velen gingen weer terug naar Europa maar hun nageslacht in Zuid-Amerika bleef bestaan. Er zijn nog steeds families die niet weten dat ze ook familie in Suriname hebben.”

Carl Haarnack werkt aan een promotieonderzoek over de aanwezigheid van Duitsers in Suriname tussen 1650 en 1900. Hij is oprichter van de Buku-Bibliotheca Surinamica, een privécollectie van onder meer boeken, foto’s en schilderijen. Op donderdag 17 februari om 16.30 uur vertelt hij tijdens het podiumgesprek ‘Nachrichten von Suriname' meer over zijn onderzoek.

Reacties

Leysner - 29 december 2019 14:21

Leysner's zijn ook afkomstig uit Duitsland

Reageer
Gart Adang - 9 oktober 2019 16:01

Onder de toenmalige Duitse nationaliteitswetgeving kon iemand Duitser blijven door het hebben van een geldig paspoort en/of zich in te schrijven in het "Matrikel" van een "Bundeskonsulat". Zo niet dan ging de Duitse nationaliteit verloren door een verblijf van 10 jaar buiten het Duitse Rijk.
Weet iemand welk "Bondskonsulat"" in Suriname verantwoordelijk was, of die archieven ergens beschikbaar zijn en of met name de registers van inschrijving bewaard zijn gebleven?.

Reageer
Frankel irene - 7 april 2019 15:28

Carl Gerardus Frankel kocht de plantage Rama in 1846. waarvan we de koopakte hebben

Reageer
Frankel irene - 7 april 2019 15:26

ben opzoek naar Carl Gerardus Frankel en Phillip Frenckel of frankel. koment uit pruisen. Ben zelf een frankel en pruisen behoorde vroeger aan Polen

Reageer
Lilian Telgt Frankel irene - 16 juli 2020 01:53

Goedeavond,
Ben op zoek naar mijn overgrootvader Thomas willem de Goede,, is mij verteld dat het ook Gude,, in het duits,, kan zijn, heel interessant,, dus mijn vaders opa, die had kinderen met zebeda, muntslag en mijn groot oma ma mina Telgt,
En mij. Vaders moeder, familie naam is Stauffen,, help,, wij zoeken al jaren wie hij is,, die T. W. Goede,,

Veldkamp Manuella - 18 maart 2016 03:08

Wie kan mij helpen aan info m.b.t een plantage van uitsers in Suriname namelijk plantage berlijn.
Ik wil wat meer info hebben.

Enig idee, waar ik naar toe kan schrijven voor info over de geschiedenis?

Reageer
George Olthof Veldkamp Manuella - 30 december 2017 09:45

In Alkmaar war er ook een flinke tak van de familie Kulenkamp.
https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/personen-zoeken/zoeken-in-personen/persons?ss={"q":"Kulenkamp"}&sort;={"order_i_datum":"asc"}

https://www.gjolthof.com/kulenkamp

Ik ben op zoek naar de voorouders van deze predikant.

Vriendelijke groet

Gert Leurdijk - 27 februari 2015 01:29

Beste Sibrand de Boer,
Ik werk aan een boek over invloeden vanuit Bremen op de Republiek in de periode 1700-ca. 1750. Er duiken twee leden van de familie Kulenkamp op die in Suriname plantageeigenaren werden: Lodewijk en Herman Kulenkamp waren broers van de Amsterdamse predikant Gerard Kulenkamp. Ik ben op zoek naar de namen van hun ouders. Een testament zou bijvoorbeeld soelaas kunnen bieden. Is jou daar iets over bekend?
Al vast dank voor je reactie.
Met vriendelijke groeten,
Gert

Reageer
George Olthof Gert Leurdijk - 30 december 2017 09:47

In Alkmaar war er ook een flinke tak van de familie Kulenkamp.
https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/personen-zoeken/zoeken-in-personen/persons?ss={"q":"Kulenkamp"}&sort;={"order_i_datum":"asc"}

https://www.gjolthof.com/kulenkamp

Ik ben op zoek naar de voorouders van deze predikant.

Vriendelijke groet

Marja Verburg Gert Leurdijk - 3 maart 2015 16:48

Beste Gert Leurdijk,
Sibrand de Boer werkt niet meer bij het Duitsland Instituut. Carl Haarnack van de Buku-Bibliotheca Surinamica kan u wellicht verder helpen, zie: https://bukubooks.wordpress.com/home/
Marja Verburg, redactie Duitslandweb

Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer over 'Geschiedenis':

Graphic novels: herdenken in stripvorm

Graphic novels: herdenken in stripvorm

Aansprekende stripromans kunnen worden ingezet om een nieuwe generatie te vertellen over de oorlog. Interview met NIOD-onderzoeker Kees Ribbens.


Lees meer

Een andere 9 november

Een andere 9 november

9 november stond dit jaar in het teken van het geweld tegen Joden in 1938. De val van de Muur verdween naar de achtergrond, merkte columnist Merlijn Schoonenboom.


Lees meer

9 november: veel grote geschiedenis op één dag

9 november: veel grote geschiedenis op één dag

Vandaag 100 jaar geleden mislukte Hitlers couppoging in München. 85 jaar geleden vernielden de nazi's in Duitsland talloze synagogen en joodse bedrijven.


Lees meer

Historikerstreit 2.0: Hoe uniek was de Holocaust?

Historikerstreit 2.0: Hoe uniek was de Holocaust?

Was de Holocaust uniek of kun je die met andere genocides vergelijken? Daarover spreken historici in de podcast 'Historikerstreit 2.0'


Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger