Duitslandweb logo Duitslandweb

De Shoah in het museum: ‘Vertel lokale verhalen’

Achtergrond - 16 oktober 2015 - Auteur: Marja Verburg

Christoph Kreutzmüller werkt aan een tentoonstelling over de Holocaust voor het Jüdisches Museum in Berlijn, Joël Cahen is betrokken bij het Nationaal Shoah Museum dat in de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam moet komen. Op een symposium in Rotterdam spraken ze over hoe de Holocaust weer te geven in een museum.

De Shoah in het museum: ‘Vertel lokale verhalen’
© Nationaal Comité 4 en 5 mei/Marco de Swart
Christoph Kreutzmüller, Paul van de Laar en Joël Cahen

Toen de latere Duitse historicus Christoph Kreutzmüller begin jaren negentig zijn vervangende dienstplicht in het Joods Historisch Museum (JHM) in Amsterdam deed, was hij geschokt hoe weinig aandacht daar aan de Holocaust werd besteed. Later begreep hij dat dat een goede reden had, vertelde hij deze week op het symposium ‘Bommen op Rotterdam – twee perpectieven, een verhaal’  in Rotterdam: het JHM wilde de geschiedenis van het joodse volk niet reduceren tot de Holocaust.

Nu, 25 jaar later, werkt Joël Cahen, tot voor kort directeur van het JHM, aan een Nationaal Shoah Museum in Amsterdam. “We willen de Holocaust in Nederland van A tot Z laten zien in een Europees verband”, vertelt Cahen in Rotterdam. “Met de omstanders, de daders, de slachtoffers en de redders. De joodse vluchtelingen uit Oostenrijk en Duitsland, de vluchtroutes.”

Het nieuwe museum moet in de Hollandsche Schouwburg komen, waarvandaan joden in Nederland op transport werden gesteld naar de concentratiekampen. Het oude theater maakt onderdeel uit van de joodse wijk in Amsterdam, legt Cahen uit, waar ook het JHM en de Portugese synagoge staan, “waar het joodse leven wordt gevierd”.

Tweede generatie oorlogsslachtoffers

Holocaust en Shoah
De begrippen Holocaust en Shoah worden gebruikt voor de moord op de joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Holocaust betekent ‘brandoffer’ en is sinds de jaren zeventig een gangbare term. Shoah betekent ‘uitroeiing’ en is het officiële Hebreeuwse begrip. Lees meer op de website van Yad Vashem

Dat de Holocaust slechts een kleine rol speelde in het JHM heeft mede te maken met het feit dat zijn generatie, de tweede generatie oorlogsslachtoffers, daar niet goed mee om kon gaan, vertelt Cahen. “Wij konden dat niet handelen”, zegt hij nu. “Ik kon ook niet goed met de kritiek omgaan van mensen die de Shoah in ons museum misten. Pas later heb ik me gerealiseerd dat het een schande is dat er geen Shoah museum is.”

In het nieuwe museum moet ook aandacht komen voor antisemitisme voor en na de Tweede Wereldoorlog. Een van de voorbeelden die Cahen voor zijn project noemt is het Unites States Holocaust Memorial Museum. “Zij gaan ook verder dan alleen de Shoah.” Er is bijvoorbeeld ook aandacht voor de genocide in Rwanda, vertelt hij, en als Obama speecht over mensenrechten, doet hij dat ook daar.

Lokale verhalen

Waarom een nationáál Shoah Museum, is een van de vragen tijdens het symposium. Kun je de Holocaust niet beter vanuit Europees perspectief vertellen? Nee, zegt Cahen zonder aarzelen. Ook Christoph Kreutzmüller ziet dat niet voor zich. Hij werkt aan een tentoonstelling over de Holocaust voor het Jüdisches Museum Berlin. “Je moet lokale verhalen vertellen”, zegt hij. Zeker als je de Holocaust wil overbrengen aan de vierde generatie, die de verhalen niet meer uit eerste hand kent. “Dat lukt niet met een internationaal museum.”

Lokale verhalen vertellen werkt wel, is Kreutzmüllers ervaring. Als je het huis kent waar een historische gebeurtenis zich heeft afgespeeld, helpt dat, zegt hij. Meer nog dan het feit dat je overgrootouders daar eventueel hebben gewoond.

Het internationale aspect is bovendien sowieso onderdeel van tentoonstellingen of musea over de Holocaust, zeggen Kreutzmüller en Cahen. Het Nationaal Shoah Museum – “of het volkerenmoord museum, we weten de titel nog niet” – vertelt het verhaal van de Nederlandse joden in Europees vergelijkend perspectief, zegt Cahen. Kreutzmüller: “De Shoah was een internationaal moordprogramma. Joden kwamen overal vandaan en kwamen overal terecht.”  Bovendien komen de bezoekers van het Jüdisches Museum Berlin van over de hele wereld. “Die brengen ook hun perspectief mee. We moeten ook hun vragen beantwoorden.”

Het symposium ‘Bommen op Rotterdam, twee perspectieven, één verhaal’ werd op 13 oktober 2015 gehouden door het Nationaal Comité 4 en 5 mei en het Museum Rotterdam in het kader van het project ‘Voor Vrijheid/Für Freiheit – 70 jaar bevrijding’. Dit project is ontstaan na de 5 mei-lezing van de Duitse president Gauck in Breda in 2012, waarin hij Nederland en Duitsland opriep zich gezamenlijk in te zetten voor vrijheid en het begrip inhoud te geven.

Dit artikel verscheen op 15 okotber 2015 op het blog Voor vrijheid/Für Freiheit

Reacties

Geen reacties aanwezig

Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer:

DIA leest: Graphic memoir ‘Heimat'

DIA leest: Graphic memoir ‘Heimat'

Kunstenares Nora Krug tekende de zoektocht naar het oorlogsverleden van haar familie in een 'graphic memoir'.

Lees meer

Tijdlijn 'Kriegsende' in Duitsland

Tijdlijn 'Kriegsende' in Duitsland

Wat gebeurde er in Duitsland in de tijd voor en na de ondergang van het nazi-regime?

Lees meer

‘Vertel het door, ik ben er straks niet meer’

‘Vertel het door, ik ben er straks niet meer’

Een Holocaust-overlevende en een kleindochter van een SS’er geven samen gastles op een Duitse school.

Lees meer

Design van het Derde Rijk

Design van het Derde Rijk

Onze nieuwe literatuur-columnist Jerker Spits moest bij expositie 'Design van het Derde Rijk' denken aan de joodse schrijver Victor Klemperer.

Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger