Boeken

door Dik Linthout Op het Goethe-Institut in Amsterdam wordt vanaf de vestiging eind jaren zestig ook Nederlands voor Duitstaligen gegeven. Onderwijs in een vreemde taal is zeer ongebruikelijk voor deze instelling, want de drie voornaamste taken van het instituut zijn volgens de statuten: de stimulering van de kennis van de Duitse taal in het buitenland, het onderhouden van de internationale culturele samenwerking en de overdracht van een zo compleet mogelijk Duitslandbeeld door informatie te bieden over het culturele, maatschappelijke en politieke leven. Het Goethe-Institut is er dus niet voor de taal van het gastland. Dat het altijd cursussen Nederlands is blijven aanbieden, heeft vooral te maken met de verwantschap van de twee talen. Er kon met kracht van argumenten worden duidelijk gemaakt dat de lessen Nederlands een vorm van dienstverlening aan Duitse burgers in Nederland waren. Duitstaligen blijken veel sneller en beter Nederlands te kunnen leren als er geen anderstaligen in de cursus zitten, want Nederlands is voor Duitstaligen betrekkelijk eenvoudig. Deelnemers aan intensieve cursussen van zes uur per dag kunnen zich na een paar weken zowel actief als passief al behoorlijk redden en na verloop van tijd gaan ze zozeer op in de Nederlandse samenleving dat ook hun accent nauwelijks nog verraadt waar ze vandaan komen. De helft van de cursisten heeft een Nederlandse partner en driekwart van hen is vrouw. Daar is een reden voor: de Nederlands-Duitse grens is een van de meest erotische in Europa. Nergens wordt tussen de bewoners van twee buurlanden zoveel geflirt, gevreeën en over de grens heen samengewoond en getrouwd. In Nederland wonen vijftig procent meer Duitse vrouwen dan Duitse mannen en dat is statistisch gezien uiterst ongebruikelijk. Er wonen altijd meer buitenlandse mannen dan buitenlandse vrouwen in het andere land. In Duitsland wonen bijvoorbeeld twintig procent meer Nederlandse mannen dan Nederlandse vrouwen en zo hoort het statistisch gezien ook. Mannen gaan vaker dan vrouwen voor hun carrière de grens over, voor vrouwen is ook de liefde een belangrijke reden. Feminien Nederland Duitsers vormen de grootste groep buitenlanders in Nederland, omdat er zoveel Duitse vrouwen in de huwbare leeftijd naar Nederland komen. Nederland telt circa vierhonderdduizend Duitsers en dat is meer dan Turken of Marokkanen. Sinds 1975 worden kinderen van Duitse vrouwen in het buitenland geboren uit huwelijken met buitenlanders als Duits beschouwd. Er wonen zo’n 290 duizend Duitse kinderen in Nederland en 110 duizend volwassen Duitsers, van wie 66 duizend vrouwen en 44 duizend mannen. Nederlandse mannen blijken een speciale aantrekkingskracht uit te oefenen op Duitse vrouwen en andersom. En vrouwen zijn, anders dan mannen, bereid om voor de liefde ook hun carrière in de waagschaal te stellen. De wederzijdse aantrekkingskracht heeft misschien te maken met de volgens de Nederlandse cultuursocioloog Geert Hofstede feminiene cultuur van Nederland, waarin zachte waarden als bescheidenheid, samenwerking, zorg voor anderen en conflictmijdend gedrag worden gewaardeerd. Mannen en vrouwen hebben relatief vaak een deeltijdbaan, ze voeren vaker zorgtaken uit, ook zonder carrière is men iemand, men gaat collegialer met elkaar om en men beoordeelt het leven sterker op de kwaliteit van de menselijke contacten. Duitsland is hierbij vergeleken masculiener. De rollen van mannen en vrouwen liggen er verder uiteen en men hecht meer aan rijkdom, status en erkenning. Opvallend is ook het hoge percentage homoseksuele Duitse mannen en vrouwen onder de cursisten. Zij geven aan het homovriendelijke Nederland en vooral aan Amsterdam – volgens de International Herald Tribune de liberale hoofdstad van Europa – veelal de voorkeur boven Duitsland. Waar Nederlandse mannen en Duitse vrouwen elkaar ook tegenkomen, de speciale chemie die er tussen hen bestaat, blijft een latent gevaar. Uit eigen onderzoek blijkt dat de helft van de Nederlandse-Duitse paren elkaar in een derde land heeft ontmoet.

(18 mei 2006) Hartelijk en begaan met het volk, kil en onverschillig naar zijn naasten: in deze contrasterende bewoordingen typeert Lars Brandt (1951) zijn beroemde vader Willy. In het onlangs verschenen ‘Andenken’ gunt de middelste zoon van Willy Brandt ons een intieme blik in het gespleten karakter van het voormalige boegbeeld van sociaaldemocratisch Duitsland.

(20 april 2006) Iedereen die er geweest is vertelt dat in Berlijn 'de geschiedenis op straat ligt'. Hier zwerven nog oude geesten rond en hier dringt het verleden zich op. Deze geesten zijn het onderwerp van Karen E. Tills nieuwste boek 'The New Berlin'. Hierin levert Till een buitengewoon originele bijdrage aan het discours over herinnering en identiteit in de 'Berlijnse Republiek'. door Krijn Thijs

(10 april 2006) Door het overdonderende succes van ‘Het meten van de wereld’ (Die Vermessung der Welt) is Daniel Kehlmann (1975) uitgeroepen tot het wonderkind van de Duitse literatuur. Kehlmanns zesde boek werd meer dan 400.000 keer verkocht en in twintig talen vertaald. Het grootste mysterie is nog dat literaire critici en een enorm leespubliek het boek samen bejubelen.

(7 maart 2006) Nazi’s, communisten en democraten hebben elk hun eigen verhaal over de stad Berlijn verteld. Op die manier brachten zij hun ideologie aan de man, schrijft Krijn Thijs in zijn proefschrift. Het boek is verplichte lectuur voor alle liefhebbers en kenners van de meest fascinerende stad van Europa.

(23 februari 2006) Met het aflopen van het Einsteinjaar 2005 is de stormvloed aan literatuur over dé icoon van de twintigste eeuwse natuurwetenschap gaan liggen. Op de valreep verscheen begin januari ‘Einstein in Nederland’, waarin wetenschapsjournalist Sybe Rispens het belang van Einsteins Nederlandse collega’s voor zijn wetenschappelijke ontwikkeling wil aantonen.

(25 januari 2006) Barbara Henkes' studie 'Uit liefde voor het volk' heeft nogal wat discussie losgemaakt. Met een ‘meervoudige biografie’ van vier toonaangevende Nederlandse volkskundigen uit het interbellum dringt Henkes door in het schemergebied tussen wetenschap, politiek en ‘het persoonlijke’. Het resultaat is een goed leesbare en degelijke studie over controversiële stof, want de ouderwetse volkskunde heeft geen goede reputatie.

(10 januari 2006) Direct na het eind van de Tweede Wereldoorlog werd de top van het nazi-regime in Neurenberg aangeklaagd voor hun rol in de oorlog. Journalisten en schrijvers uit de hele wereld, onder wie beroemdheden als Ernest Hemingway, Erich Kästner en Ilja Ehrenberg, reisden naar de verwoeste Duitse stad om het proces te verslaan. Steffen Radlmaiers verzamelbundel ‘Het proces van Neurenberg. Oorlogsmisdadigers, sterreporters en het eerste internationale gerechtshof’ toont dit mediaspektakel in een selectie van ooggetuigeverslagen.

(28 december 2005) De eerste notitie in de dagboeken van Martin Walser, geboren in 1927 in Wasserburg aan de Bodensee, dateert van 15 september 1951. Het uitlezen van de onlangs verschenen eerste band is geen sinecure, want deze dagboeken zijn geen gemakkelijke lectuur. Maar wie volhardt, belandt uiteindelijk op de laatste dag van 1962.

(12 december 2005) Het lijkt er soms op dat de Duitse Streitkultur, waarbij historici uit verschillende politieke hoek recht tegenover elkaar staan, wat aan het afzwakken is. Zo is de publieke aandacht voor het lange tijd zeer gevoelige thema van de gedwongen migratie van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog, de zogeheten Vertreibung, recent enorm toegenomen, zonder dat daar in Duitsland een duidelijke controverse over lijkt te zijn ontstaan. Opvallend is de rol die de linkse historici en intellectuelen hierin spelen, die of zelf de Vertreibung thematiseren of zich in elk geval opvallend mild uitlaten over de toegenomen aandacht voor de ‘Duitse slachtoffers’. Toch blijkt uit de discussie over gedwongen migratie dat onder de linkse intellectuelen enkele strijdvaardige publicisten zijn overgebleven. Een goed voorbeeld daarvan is de filosoof en pedagoog Micha Brumlik die onlangs het boekje ‘Wer Sturm sät. Die Vertreibung der Deutschen’ publiceerde.