Burgerschap en democratie

Burgerschap en democratie
© dpa/picture-alliance
Kanselier Merkel ontvangt bezoekers en deelt handtekeningen uit op de Open Dag van haar Bundeskanzleramt, augustus 2012

Democratie moet je leren. Dat is een gevleugelde uitspraak in Duitsland. Dit dossier laat zien hoe Duitsland probeert burgers bij de politiek te betrekken en hoe democratie in Duitsland werkt.

De Duitse democratie werkt op een aantal punten anders dan de Nederlandse. Zo heeft Duitsland een kiesstelsel dat een mengvorm is van een districtenstelsel zoals de Britten dat kennen en het principe van evenredige vertegenwoordiging zoals dat in Nederland geldt. Door dat districtenstelsel heeft elke Duitse regio - het zijn er 299 in totaal - een eigen afgevaardigde in de Bondsdag. Inwoners van een regio kunnen hun afgevaardigde direct aanspreken op beleid en vragen stellen. Op die manier zijn Duitsers directer betrokken bij hun democratie dan Nederlanders.

Ook via een ander specifiek Duits instituut zijn burgers direct bij hun democratie betrokken: het Constitutioneel Hof. Dat toetst wetgeving van de overheid aan de grondwet en kan wetten terugsturen naar de regering met de mededeling dat die er zaken in moet veranderen. Alle Duitse burgers, maar ook buitenlanders, kunnen naar het Constitutioneel Hof stappen met een klacht.

In de deelstaten kunnen Duitsers wetgeving aanpassen via bindende referenda, het Volksentscheid. Daarmee hebben burgers in Berlijn en Hamburg de laatste jaren bijvoorbeeld privatiseringen kunnen terugdraaien.

Duitsland heeft in de twintigste eeuw twee dictaturen gekend: het Derde Rijk en de DDR. Door die ervaringen wordt in Duitsland veel aandacht besteed aan wat het Demokratieerziehung noemt. Begin jaren vijftig werd bijvoorbeeld de Bundeszentrale für politische Bildung (BpB) opgericht, de instantie die nog steeds het democratisch bewustzijn in Duitsland moet versterken en politieke betrokkenheid van burgers moet vergroten. Ook op Duitse scholen - van het basisonderwijs tot en met de hoogste klassen van de middelbare school - is sinds de Tweede Wereldoorlog veel ervaring opgedaan met onderwijs over burgerschap en democratie - voor Nederlandse scholen sinds 2006 verplicht.

Desalniettemin worstelt ook Duitsland met wat het Politikverdrossenheit noemt - de kloof tussen burger en politiek. Met initiatieven, zoals de Zukunftsdialog van kanselier Merkel, en sociale media proberen Duitsers burgers bij de politiek te betrekken - met wisselend succes.

Ook komt in dit dossier aan bod hoe Duitsland omgaat met peilingen in verkiezingstijd - daarvoor gelden strengere regels dan in Nederland - en waarom Duitse kabinetsformaties zoveel sneller gaan dan Nederlandse.

Artikelen in deze serie:

Referendum machtig wapen voor 'Wutbürger'

Achtergrond - 8 september 2014 Referendum machtig wapen voor 'Wutbürger'
De burgers van Hamburg hebben hun bestuur gedwongen de energienetwerken van energiebedrijf Vattenfall terug te kopen.
Lees meer

BpB schoolt Duitsers bij in de democratie

Achtergrond - 6 december 2012 BpB schoolt Duitsers bij in de democratie
De Bundeszentrale für politische Bildung (BpB) bestaat 60 jaar.
Lees meer

11.000 ideeën voor een beter Duitsland

Achtergrond - 18 september 2012 11.000 ideeën voor een beter Duitsland
Het is een experiment, meldde Merkel aan het begin van haar Zukunftsdialog.
Lees meer

Adenauer kon in 14 dagen formeren

Achtergrond - 20 september 2012 Adenauer kon in 14 dagen formeren
Achterkamertjes, radiostiltes en soms geheime locaties.
Lees meer

Burgerschap: Politiker*Innen en de ernstcirkel

Achtergrond - 24 februari 2016 Burgerschap: Politiker*Innen en de ernstcirkel
Nederlanders en Duitsers spraken in Düsseldorf over burgerschapseducatie en democratie.
Lees meer

Burgerschap op Duitse scholen

Achtergrond - 30 augustus 2012 Burgerschap op Duitse scholen
Nederlandse scholen weten zich geen raad met het burgerschapsonderwijs dat sinds 2006 verplicht is.
Lees meer

Aanjagers van het feest van de democratie

Achtergrond - 4 september 2012 Aanjagers van het feest van de democratie
Het Bundesverfassungsgericht (BVG) in Karlsruhe is niet alleen de hoogste rechtbank van Duitsland.
Lees meer

Van oude politici en nieuwe media

Achtergrond - 30 augustus 2012 Van oude politici en nieuwe media
Internet biedt ideale mogelijkheden om de verguisde kloof tussen de politiek en de burgers te overbruggen.
Lees meer

ARD en ZDF peilen niet in laatste verkiezingsweek

Achtergrond - 11 september 2012 ARD en ZDF peilen niet in laatste verkiezingsweek
Nederland moet na de verkiezingen discussiëren over de publicatie van peilingen, zegt SP-leider Emile Roemer.
Lees meer

top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger